Ogród zen z piaskiem i kamieniami obok japońskiego domku na palach

Nie masz czasu na pielęgnowanie zieleni, ale marzysz o miejscu, w którym będziesz mógł się wyciszyć po pracy, a w wolnych chwilach pomedytować? Trafiłeś w dziesiątkę! Ogród zen jest minimalistyczny, wyrafinowany, prawie pozbawiony roślinności… Nie będzie wymagał dużo pracy, a efekt jaki uzyskasz przerośnie Twoje oczekiwania. Aranżacja nie jest trudna, ale rządzą nią pewne zasady, o których musisz pamiętać. Kieruj się naszymi wskazówkami, a nie popełnisz żadnego błędu.

Co to jest ogród zen?

Wiedziałeś, że zen po japońsku znaczy medytacja? A ta, jak wiadomo, była nieodłączną częścią życia buddyjskich mnichów. Nic dziwnego, że na bazie filozofii zen stworzyli oni 600 lat temu styl o tej nazwie, który nierozerwalnie łączy się z tradycją i kulturą Japonii. Przepojony prostotą, wręcz ascetyczny, dekorował wnętrza świątyń i pomieszczeń, w których medytowali, a wkrótce przeniknął też do ogrodów. Te ostatnie projektowano tak, żeby były dobrze widoczne ze świątyń – a ponieważ nikt nie miał do nich wstępu (poza jednym mnichem, który o nie dbał), kontemplowano je podziwiając z…okien. Prawdziwy buddyjski ogród zen składał się z kamieni i żwiru (dlatego nazywany też był ogrodem suchego krajobrazu – po japońsku karesansui). Kiedy w latach 30. XX wieku styl zen przeniknął do europejskiej kultury, japońskie ogrody zaczęły przyjmować nieco mniej ortodoksyjny charakter. „Suchy” krajobraz wypełnił się wodnymi oczkami i porósł pojedynczymi roślinami.

Dlaczego warto zaaranżować ogród zen?

Dziś ogród zen to spokojne miejsce do odpoczynku, które pozwala w pełni zrelaksować się, nie tylko fizycznie, ale także mentalnie. Prezentuje się minimalistycznie i bardzo elegancko. Bardzo często pojawia się na osiedlach, przy nowoczesnych budynkach wykończonych w szkle i stali. Już samo obmyślanie japońskiego pejzażu jest formą relaksu i medytacji, a praca w ascetycznym środowisku przynosi same korzyści – obniża poziom stresu, poprawia samopoczucie, gwarantuje wolną głowę i spokojny umysł, wpływa korzystnie na zdrowie. Ogród zen można zaplanować jako część tradycyjnego założenia, na przykład ogrodu sensorycznego czy ogrodu deszczowego, aranżując go jako cichy zakątek do odpoczynku. Doskonale się sprawdzi się także jako ogród na skarpie.

Podstawowe elementy ogrodu zen

Ogród zen jest minimalistyczny, dlatego nie znajdziesz w nim tradycyjnych ogrodowych dekoracji. Zastępują je elementy będące częścią japońskiego krajobrazu – oryginalna roślina, sękate drzewo czy fantazyjne uformowany kamień lub gałąź. Brak jest także zakątków gęsto porośniętych zielenią, dominuje za to otwarta pusta przestrzeń i pojedyncze rośliny. Ogród zen to oaza spokoju i relaksu. Pamiętaj, że wszystkie elementy, które się w nim znajdą, powinny być spójne i harmonijne. Zobacz, których nie może zabraknąć.

  • Piasek lub żwirek – „Sucha rzeka” to nic innego jak niecka wysypana drobnym białym żwirkiem lub małymi kamyczkami. Układa się je na agrowłókninie, żeby zapobiec wyrastaniu chwastów i modeluje na kształt rozchodzących się po wodzie okręgów, co ma wprowadzić medytacyjny nastrój.
  • Kamienie – Symbolizują zwierzęta i bóstwa nieba. Japoński krajobraz bardzo różni się od europejskiego. Dominują w nim liczne wysepki i wzgórza. Liczne skałki oraz płaskie nieregularne kamienie porośnięte mchem, mają je zastępować.
  • Woda – Dawniej woda w ogrodzie zen pojawiała się symbolicznie w postaci fal ukształtowanych na żwirku. Dziś coraz cześciej występują małe oczka wodne lub stawiki z wkomponowanymi małymi wodospadami czy fontanną. Cichy szum przelewającej się wody działa uspokajająco i wyciszająco.
  • Rośliny – W ogrodzie zen nie ma tradycyjnych trawników, ani bujnie rosnącej roślinności. Bardzo ważnym elementem są drzewa, ale nie powinno być ich więcej niż trzy. Uzupełniają je krzewy, często wypuszczające barwne kwiatostany – typowych ciętych kwiatów w ogrodzie zen raczej się nie spotyka.

Rośliny w ogrodzie zen

Większość wybieranych gatunków ma określoną w japońskiej kulturze symbolikę. Charakterystyczne są rośliny zimozielone, na przykład sosny, które oznaczają długowieczność, coś co nie przemija. Wiśnie z kolei symbolizują narodziny, budzenie się do życia, a kwiaty lotosu często pojawiające się w oczkach wodnych, są buddyjskim symbolem czystości umysłu i ducha. Rośliną, która kojarzy się z ogrodem japońskim, ale też z ogrodem chińskim, jest bonsai czyli „drzewko w doniczce”. To nic innego jak drzewiasta roślina, która poprzez umiejętne przycinanie przekształca się w miniaturowe drzewko. Roślinami odpowiednimi na kształtowanie bonsai są cyprysik, grubosz jajowaty czy różne odmiany fikusów. Zobacz jakie jeszcze rośliny wypełniają ascetyczną przestrzeń ogrodu zen:

  • Kwiaty
    Kamelia japońska – niezwykle piękna  o kwiatach przypominających rozkwitnięte róże. Nie jest niestety łatwa w uprawie, ale jeśli poświęcisz jej trochę uwagi, odwdzięczy się niezwykłą urodą. Kwitnie zimą. Łatwiejsza w uprawie jest popularna u nas piwonia, która o czym niewiele osób wie, pochodzi właśnie z Japonii.
  • Drzewa
    Są symbolem człowieka i życia. Najpopularniejsze sadzone w ogrodzie zen to klon japoński, miłorząb chiński, japońska wiśnia i śliwa, świerki, sosna koreańska, japońska i czarna, oraz magnolia japońska
  • Byliny
    Mech (oznacza wiek i mądrość) tworzy się naturalnie na kamieniach albo na kamiennych naczyniach z wodą. Bambus, którym najczęściej obsadza się sadzawki, albo wykańcza powierzchnie żwirowe. Często pojawiają się też paprocie, trzciny, trawy pampasowe, czy turzyca oszimska
  • Krzewy
    Powinny być harmonijnie powiązane z kwitnącymi drzewami, tak żeby o każdej porze roku wypełniały ogród zen najpiękniejszymi kolorami. Nie może zabraknąć w nim cisów, jałowców chińskich, miniaturowych sosen, pigwowców japońskich, azalii, ciemierników, dereni, bukszpanów czy ostrokrzewów.

Jak zaprojektować ogród zen?

Tu przypadkowość się nie sprawdzi. Wszystko musi być wcześniej zaplanowane jeśli chcesz osiągnąć zamierzony efekt. Warto pamiętać o kilku rzeczach, którymi powinieneś się kierować aranżując ogród zen. Zanim jednak przystąpisz do prac „wyczyść” przestrzeń – pusta, niczym nie ograniczona, to główna zasada stylu zen. A więc usuń darninę i dokładnie wyrównaj powierzchnię ziemi. Tam, gdzie będą kompozycje z roślin rozłóż agrotkaninę i dokładnie ją przymocuj, żeby trawa i chwasty nie przerastały przez wysypany żwir. Zrób niewielkie wgłębienia, w których ułożysz kamienie i głazy. Posadź wybrane wcześniej rośliny. Wysyp żwir lub piasek, dokładnie rozprowadzając grabiami, a na koniec uformuj go na wzór fal lub rozchodzących się na wodzie okręgów.

Charakterystyczne cechy ogrodu zen:

  1. Asymetria

    Sadź rośliny w odstępach, nieregularnie, unikając skupisk. Dzięki temu ogród zen będzie wyglądał naturalnie, ale zyska też wyrafinowany charakter.

  2. Prostota

    Umiar w ogrodzie zen to podstawa. Powinien się wyrażać także w wyborze roślin, które muszą ze sobą współgrać i tworzyć minimalistyczną kompozycję.

  3. Przenikanie przestrzeni

    Ogród zen nawiązujący do dawnych buddyjskich założeń, powinien tworzyć formę ramy, przez którą można podziwiać z okien domu lub z tarasu zmieniający się wraz z porami roku krajobraz.

  4. Główny element

    Czyli jedna rzecz, która będzie wyróżniać się spośród innych i skupiać na sobie wzrok i uwagę przebywających w ogrodzie. Może to być duży kamień, albo specjalna odmiana bonsai. Taki wyróżnik zastępuje w ogrodzie zen tradycyjne dekoracje używane np. w ogrodzie francuskim.

  5. Kontrasty

    Łącz różne gatunki roślin – iglaste zimozielone z barwnymi liściastymi, np. klonem lub kwitnącymi tawułami.

  6. Formowanie roślin

    Dzięki regularnemu przycinaniu niskich, często karłowatych odmian, otrzymasz krajobraz, który będzie przypominał naturalny japoński las. W ten sposób możesz stworzyć rodzaj japońskiego ogrodu leśnego.

Miniaturowy ogród zen w Twoim domu

Ogród zen możesz zaaranżować także na tarasie, balkonie, a nawet na… tacy jako miniaturowy odprężający dodatek do sypialni, salonu czy domowego biura. Takie japońskie ogrody w wersji mini to tzw. bonseki czyli zaaranżowane na tacy (tradycyjnie z czarnej laki, ale możesz zastąpić ją dowolną dekoracyjną) miniaturowe pejzaże. Tworzy się je z białego piasku i drobnych kamyczków (do kupienia w sklepach florystycznych) przy pomocy małych narzędzi takich jak piórka, miotełki, łopatki czy chińskie pałeczki. Pomiędzy małymi skałkami możesz zasadzić roślinki – pamiętają jednak, że wszystko musi być w mikro skali, żeby zmieściło się na tacy.

Jak pielęgnować ogród zen?

Ogród zen praktycznie nie wymaga pielęgnacji, co pewnie ucieszy tych, którzy nie mają na to czasu. Jeśli więc nie przepadasz za ciągłym przycinaniem (to trzeba robić, ale od czasu do czasu), przekopywaniem i podlewaniem jak w przypadku tradycyjnego ogrodu wiejskiego czy ogrodu angielskiego, będziesz zadowolony. Rośliny w ogrodzie japońskim wymagają minimum prac. Ich regularne przycinanie jest konieczne, jeśli chcesz utrzymać je w idealnym kształcie. Bez tego szybko się zagęszczą a ogród straci swój minimalistyczny charakter. Pamiętaj, żeby przycinać rośliny o zdrewniałych pędach – krzewy i drzewa owocowe oraz krzewy ozdobne. Ucz się na błędach a szybko nabierzesz wprawy. Grunt to ostry sekator, który wygodnie leży w dłoni. Cięcia wykonuj pewne, równo, tak żeby nie zranić i nie postrzępić rośliny. Do przycinania żywopłotów przydadzą Ci się nożyce ręczne lub mechaniczne, a do grubszych konarów elektryczna pilarka.

Jeśli poznałeś już wszystkie tajniki ogrodu zen przystąp do prac. Jesteśmy ciekawie jaki efekt uzyskasz. A jeśli marzy Ci się ogród w innym stylu zarejestruj się na Westwing – toi nasza skarbnica pięknych inspiracji.