Koszyki wielkanocne jako symbole

Wszyscy kochamy Boże Narodzenie za magię i zimowy nastrój. Tymczasem najbardziej radosnymi i kolorowymi świętami jest Wielkanoc. Wyglądamy ich z niecierpliwością bo wraz z nimi nadchodzi długo wyczekiwana wiosna i słońce. Dla każdego katolika to także najważniejszy czas w roku liturgicznym, pełen zadumy i wielu znaczeń. Symbolika świąt wielkanocnych jest bardzo bogata i ma długą historię. Te najbardziej znane symbole wielkanocne przetrwały do dziś, ale są też takie, których się nie kojarzy, a warto znać.  

Symbole wielkanocne w Kościele 

Przygotowania do świąt trwają w Polce przez cały Wielki Tydzień. Dom pachnie wypiekami i pierwszymi wiosennymi kwiatami, w wolnych chwilach przygotowujemy ozdoby wielkanocne DIY, by dekoracja stołu na Wielkanoc cieszyła oczy wszystkich domowników. Tradycje wielkanocne są różne w zależności od regionu, ale tą najważniejszą dla chrześcijan jest święcenie pokarmów. Dlatego w Wielką Sobotę, szykujemy od rana koszyczki wielkanocne by zanieść je do poświęcenia.

Co powinno się w nich znaleźć? Obowiązkowo symbole wielkanocne:

  • baranek z cukru lub chleba,
  • wędliny,
  • malowane jajka i
  • chleb – to te najważniejsze.

Ten zwyczaj jest stary – ma początek już w VII wieku, ale w Polsce pojawił się na przełomie XIII i XIV. Do dziś, zwłaszcza na wsi, jest on traktowany przez starsze pokolenie jako „ósmy sakrament”. Krąży nawet powiedzenie, że „w dzień wielkanocny, kto święconego nie je, ten jest złym chrześcijaninem”. 

Jakie symbole wielkanocne wkładamy do koszyczka? 

Czy wiesz, że niektóre symbole wielkanocne znane są od wielu wieków i wiążą się z ludowymi zwyczajami i obrzędami związanymi z powitaniem wiosny? A które są najważniejsze i co należy włożyć do koszyczka wielkanocnego? Zobacz co symbolizują pokarmy i dekoracje, które co roku zanosisz do święcenia.  

Chleb, sól, pieprz 

Chleb ma zapewnić dobrobyt i pomyślność, a jego najważniejsze znaczenie wiąże się dla chrześcijan z Chrystusem pojmowanym jako chleb życia. Sól i pieprz symbolizują oczyszczenie, prawdę i życie w prostocie. Dodatkowo sól chroni też pokarmy przed zepsuciem, dlatego jest wkładana między wędliny i jajka. 

Chrzan i wędlina

Chrzan ma ostry smak i bardzo wyrazisty zapach, który niektórych potrafi doprowadzić do łez. Ale nie wszyscy wiedzą, że to rzadko wykorzystywane warzywo, ma sporo właściwości leczniczych, dlatego jest symbolem zdrowia i siły fizycznej. W odniesieniu do świąt wielkanocnych kawałek korzenia chrzanu włożony do koszyczka kojarzony jest z goryczą wiązaną z męką Chrystusa. 

Dawniej kosze wypełnione mięsiwem i wędlinami świadczyły o dobrobycie i dobrze prosperującym gospodarstwie. Dziś symbolicznie święci się kawałek szynki lub kiełbasy, które mają symbolizować zdrowie, płodność i dostatek materialny. 

Jajko  

Symbolika jajka jest bardzo bogata, ale w Polsce sięga dopiero XII wieku. Ciekawostką jest to, że wcześniej jajka kojarzone były z pogańskim zwyczajem – wkładano je do grobu razem ze zmarłym, żeby jego dusza nie zagubiła się w zaświatach. Z tego też powodu nie były początkowo akceptowane przez kościół katolicki. Zmieniło się to kiedy jajka zaczęto wykorzystywać w obchodach wiosennych jako symbol nowego życia i odradzania się natury. Dziś są uważane jako najważniejsze symbole wielkanocne – odrodzenia i zmartwychwstania. Jajka maluje się na różne kolory a każdy symbolizuje co innego: żółty i zielony – nowe życie, nadzieję, urodzaj, radość; czerwony przypomina o męce Chrystusa; niebieski – oznacza czystość i zdrowie; brązowy – ziemię; fioletowy – żałobę wielkopostną. Według tradycji oprócz pisanek w koszyczku powinno się zawsze znaleźć chociaż jedno świeżo ugotowane jajko, którym podzielimy się z domownikami podczas świątecznego śniadania składając sobie życzenia wielkanocne.  

Babka i wiklina

Babka symbolizuje ogólnie pojęte umiejętności i doskonałości oraz przyjaźń człowieka z przyrodą. Oprócz tradycyjnej lukrowanej babki w koszyczku mogą znaleźć się też inne ciasta wielkanocne, np. kołacz, sernik, czy tradycyjny mazurek wielkanocny

Z wikliny najczęściej zrobiony jest wielkanocny koszyczek. A to dlatego, że wierzbowe witki symbolizują nieśmiertelność duszy i oznaczają wytrwałość oraz zdolność do odradzania się. 

Symbole wielkanocne – zwierzątka 

  • Baranek – Dawniej piekło się go z ciasta na chleb, później robiono z cukru, dziś spotyka się też baranki z… masła. Jedno jest pewne – baranek to najważniejszy symbol wielkanocny, dlatego powinien zajmować zaszczytne miejsce na świątecznym stole i w koszyku. Symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa, czystość, pokorę i niewinność.  
  • Kurczaczek – Zabawne żółte kurki zrobione z barwionego runa czy wełny to nie tylko kolorowa dekoracja. Wielkanocny kurczaczek wiąże się bezpośrednio z symboliką jajka – wykluwające się pisklę to znak zwycięstwa życia a moment przebijania skorupki porównywany jest do przezwyciężenia śmierci. 
  • Zajączek – Czy wiesz, że nazwa Wielkanoc (po ang. Easter a po niem. Oster) pochodzi prawdopodobnie od imienia Ostre, bogini wiosny i płodności, której głównym atrybutem był zając? Do Polski zajączek wielkanocny dotarł prawdopodobnie z Niemiec na początku XX wieku. W wielu kulturach uważany był za symbol nieśmiertelności – tę symbolikę przejęła kultura chrześcijańska. Legendy głoszą, że śpi on z otwartymi oczami, dlatego jako pierwszy ujrzał zmartwychwstanie Chrystusa, a jego coroczna zmiana sierści jest symbolem rodzenia się nowego życia. Wśród najmłodszych panuje przekonanie, że zajączek przynosi prezent na Wielkanoc, dlatego wypatrują go w domu i wśród dekoracji wielkanocnych do ogrodu.  

Symbole wielkanocne – rośliny 

  1. Palma wielkanocna

    To symbol Zmartwychwstania Pańskiego oraz liści palmowych, którymi tłum witał Jezusa w Jerozolimie. Jeśli zastanawiasz się, jak zrobić palmę wielkanocną, jest to gałązka palmy, wierzby lub wiązanka żywych oraz suszonych roślin, przygotowywana przed Wielkanocą. Święci się ją w czasie uroczystości Niedzieli Palmowej.

  2. Bazie wielkanocne

    Według dawnych ludowych wierzeń bazie kotki miały przynosić moc uzdrawiania. Dlatego wierzbowe gałązki z puchatymi kulkami nadal wpłata się w stroik wielkanocny, przyozdabia nimi palemki. Podobno kiedyś palono je w Wielką Sobotę po to by popiołem z bazi posypać głowy wiernych kolejnego roku w Środę Popielcową.  

  3. Bukszpan

    Ta przez cały rok zielona roślinka o drobnych błyszczących listkach i charakterystycznym zapachu, jest nie tylko piękną ozdobą koszyczka. Zgodnie z łacińskim powiedzeniem „semper-veriens” czyli wiecznie zielony, bukszpan symbolizuje życie wieczne i odrodzenie.

  4. Forsycja 

    Jej jaskrawożółte kwiatuszki zakwitające wcześnie i gwałtownie (jeszcze przed rozwinięciem się listków) oznaczają wiosenną radość i budzącą się po zimie przyrodę. Często robi się z niej dekoracje na Wielkanoc przystrajając domy i świąteczne stoły. 

  5. Rzeżucha

    Lekko pikantna i bardzo zdrowa, jest częstym dodatkiem do wiosennych kanapeczek. Tydzień przed świętami radzimy ją wysiać by zdążyła wyrosnąć. Uznawana jest za symbol przebudzenia się roślin z zimowego letargu, ale też zielonej łąki, dlatego często stawia się na niej baranka. Inne zielone symbole wielkanocne to młoda pszenica, albo pędy owsa. 

Dawne symbole wielkanocne

Jak widzisz większość symboli wielkanocnych przetrwała do dziś. Tym powszechnie praktykowanym zwyczajom towarzyszą też inne, mniej znane tradycje wielkanocne, które warto znać. Malowanie jaj było popularne w antycznej Grecji, ale zanim w Polsce pojawiły się tradycyjne pisanki, jajka malowano na czerwono, po to by uczcić tryumf życia nad śmiercią.

Pewna ciekawostka wiąże się też z samym zwyczajem święcenia pokarmów. Otóż dawniej co zamożniejsi parafianie nie chodzili do kościoła, ale zapraszali do domu kapłana, który święcił suto zastawione stoły. Do kościołów udawali się biedniejsi, ale ze znacznie większymi koszami niż dzisiaj. Wierzono, że wszystkie potrawy, które pojawią się w niedzielę na stole muszą być poświęcone. Zatem wkładano do koszy olej, sery, wodę (żeby się nie zmarnowała kropiło się nią w śmigus dyngus panny). No i koniecznie zanim wniosło się do domu poświęcony kosz, trzeba było obejść z nim dom trzy razy zgodnie ze wskazówkami zegara, aby odgonić złe moce od gospodarstwa. Dziś koszyczki są raczej małe, a wkłada się do nich te najważniejsze symbole wielkanocne.  

Symbole wielkanocne to tylko niektóre z propozycji jakie przygotowaliśmy dla Ciebie. Jeśli chcesz więcej dowiedzieć się o zwyczajach i tradycjach świątecznych zarejestruj się na Westwing