Młodzi ludzi biorą udział w zabawie na wielkanoc: śmigus dyngus

Święta wielkanocne łączą się z powitaniem wiosny, dlatego są kolorowe, pełne radości, śmiechu oraz psot. W różnych regionach Polski wiążą się z różnymi obyczajami. Do najbardziej wyczekiwanego i mokrego należy obchodzony w wielkanocny Poniedziałek śmigus dyngus. Dziś polewamy się wodą głównie dla zabawy, ale kiedyś ten zwyczaj miał znacznie bogatszą obrzędowość. Zobacz co działo się dawniej, a jak wygląda on dzisiaj.

Śmigus dyngus – znaczenie

Czy wiesz, że kiedyś śmigus i dyngus były odrębnymi zwyczajami? Pierwszy polegał na symbolicznym poklepywaniu witkami wierzby i oblewaniu się zimną wodą, aby przegnać choroby z ciała i oczyścić duszę z grzechu. Powszechnie uważano, że oblewanie wodą sprzyja płodności, dlatego polewano głównie młode panny i traktowano to jako rodzaj zalotów. Dyngus związany był ze zwyczajem odwiedzania sąsiadów, śpiewaniem pieśni, składano też sobie życzenia wielkanocne. Goście w podziękowaniu dostawali od gospodarzy wędliny, pieczywo i malowane jajka. Jeśli ktoś, odmówił gościny narażał rodzinę na choroby, a gospodarstwo na nieurodzaj w polu. Ponieważ te tradycje wielkanocne były obchodzone tego samego dnia, z czasem je połączono. W XVIII wieku śmigus dyngus był już znany w Polsce w takiej postaci w jakiej jest praktykowany do dziś.

Śmigus dyngus czy lany poniedziałek – co oznaczają te nazwy?

Śmigus pochodzi od niemieckiego słowa schmackostern i oznacza „smaganie” wierzbowymi witkami po łydkach. Tak obchodzili ten zwyczaj Słowianie, a do tego polewali się wodą świętując nadejście wiosny. Dyngus po słowiańsku oznaczał „włóczebny”, a samo słowo wywodzi się ze staroniemieckiego słowa dingen, czyli „wykupywanie się”. Śmigus dyngus obchodzony jest w drugi dzień świąt wielkanocnych – w poniedziałek, dlatego nazywany jest inaczej Lanym Poniedziałkiem. W zależności od regionu przyjmował też inne nazwy – „lejka”, „oblewanka”, czy „polewanka” i był związany z ludowym zwyczajem czczenia wodnych bóstw, które w okresie wiosennym miały zapewnić urodzaj.

Jak obecnie obchodzi się lany poniedziałek?

Z czasem zwyczaj chodzenia od domu do domu z gościną i wręczania pokarmów zanikł. Dziś spotykamy się z rodziną i przyjaciółmi na świątecznym śniadaniu dzieląc się poświęconymi darami z wielkanocnych koszy. Śmigus dyngus nadal jest atrakcją drugiego dnia świąt, na którą czekają najbardziej młodzi. W niektórych domach praktykuje się go od samego rana budząc domowników symbolicznym polaniem zimną wodą lub chociaż skropieniem perfumami.
Potem zabawa rozkręca się na całego.

Wodą oblewa się nie tylko dziewczęta, ale również napotkanych nieznajomych, a zamiast tradycyjnych drewnianych cebrzyków używa się wszystkiego co akurat jest pod ręką. Często zwyczajowi towarzyszą liczne imprezy – odpusty z kramami, na których można zakupić pistolety i jajka na wodę, ale też słodycze i dekoracje na Wielkanoc. Na krakowskim Zwierzyńcu na przykład do dziś organizuje się odpust Emaus, na który licznie ściągają krakowianie. Dawniej można tu było kupić ludowe ozdoby, korale, zabawki czy własnoręcznie upieczony przez gospodynie mazurek wielkanocny – dziś głównie gadżety do polewania wodą i słodycze.

Śmigus dyngus – regionalne różnice w tradycji

W wielu regionach Polski śmigus dyngus przybiera różne formy lub łączy się z innymi lokalnymi zwyczajami. Na Kaszubach do niedawna trzeba było wykąpać się w jeziorze lub rzece, aby zahartować ciało i ochronić je przed chorobami. W drodze do wody nie wolno było z nikim rozmawiać i oglądać się za siebie. Do dziś jest tam praktykowany zwyczaj zwany dëgusë, podczas którego dziewczęta i młode mężatki chłostane są rózgami z jałowca lub brzozy tzw. degówkami.

W okolicach Wieliczki w drugi dzień świąt obchodzi się zwyczaj związany z legendą o Siudej Babie, która pilnowała ognia w pogańskiej świątyni i była zawsze umazana od sadzy. Dziś przebierają się za nią mężczyźni, którzy z poczernioną twarzą chodzą od domu do domu i smarują mieszkańców na czarno. W Dobrej na południu, w noc poprzedzającą Lany Poniedziałek, przechadzają się ulicami dziady śmigustne. Przebrani w własnoręcznie zrobione słomiane stroje, z maskami na twarzach, dmą w blaszane rogi prosząc o datki i polewając wodą.

Lany poniedziałek w innych krajach

Okazuje się, że śmigus dyngus obchodzony jest też w innych krajach na świecie. Zwyczaj ten znają Węgrzy choć obchodzą go subtelniej pokropując jedynie płeć piękną perfumami. Ciekawie wygląda on w Bułgarii, gdzie pod nazwą peperuda przybiera formę modlitwy o deszcz, w której uczestniczą młode kobiety. Ozdobione kwiatami wybierają spośród siebie jedną symbolizującą „motyla” i tańcząc wokół niej proszą o deszcz polewając ją wodą. Wielkanoc w Niemczech przebiega nieco inaczej niż w Polsce. Zwyczaj śmigusa dyngusa nie jest tu znany, ale w niektórych landach zastępuje go czerpanie wody ze źródła lub potoku (zapewnia zdrowie i urodę) i przyniesienie jej w milczeniu do domu. W Wielką Sobotę polewają się też wodą… Meksykanie paląc przy tym kukłę Judasza. A w Tajlandii obchodzi się tak zwany songkran, czyli tajlandzki Nowy Rok. Przypada on na połowę kwietnia i polega na polewaniu się wodą i obmywaniu figur Buddy.

Jak zorganizować bezpieczny śmigus dyngus dla dzieci?

  1. Pół biedy jeśli sprzyja nam pogoda – wtedy drugi dzień świąt można przenieść do ogrodu. Dzieci biegając na świeżym powietrzu będą miały jeszcze większą frajdę a ty nie będziesz musiała obawiać się o zniszczenia.
  2. Lany Poniedziałek na zewnątrz możesz połączyć ze świątecznym poczęstunkiem dla całej rodziny, np. w postaci ciast na wielkanoc. Możecie też wcześniej przygotować dekoracje wielkanocne do ogrodu.
  3. Ozdoby wielkanocne DIY, to może być piękna dekoracja stołu na Wielkanoc. Zróbcie stroik wielkanocny, postawcie w wazonie bazie kotki oraz inne symbole wielkanocne.
  4. Jeśli jest jednak chłodno zabawa musi przenieść się do środka. Warto na ten dzień zabezpieczyć cenniejsze sprzęty, albo wyznaczyć strefę, w której dozwolone będzie chlapanie. W jednym i drugim przypadku ustalcie zasady, których nie wolno łamać, tak żeby niewinne polewanie nie przekształciło się w prawdziwą wojnę na kubły wody.
  5. Dzieciaki zapamiętają ten dzień jeśli na koniec zabawy każde dostanie symboliczny prezent na Wielkanoc – najlepiej jeśli taki upominek wręczy zajączek wielkanocny.

Wielkanoc zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nią wiele świątecznych zwyczajów i tradycji. Już wiesz jak zorganizujesz w tym roku śmigus dyngus, a o innych obrzędach możesz poczytać rejestrując się na Westwing. Zajmie Ci to tylko chwilę. Na prawdę warto!