Sztućce

Sztućce

Podziel się

ZNAJDZIESZ NAS:
Więcej dowiesz się z naszego przewodnika

Sztućce-poradnik Westwing

Łyżki, noże i widelce to więcej niż praktyczne narzędzia potrzebne do przygotowywania i spożywania posiłków. Pięknie dekorowane sztućce mają często ogromną wartość dla właścicieli i swoją historię. Zestawy srebrnych sztućców w wielu rodzinach przekazywane są z pokolenia na pokolenie, natomiast eleganckie komplety nadal są bardzo popularnym prezentem ślubnym. Kiedy i skąd sztućce przybyły na europejskie stoły? Jak ich używać, żeby dać wyraz dobremu wychowaniu? Czy zawsze są niezbędne?

Istnieją dziesiątki rodzajów sztućców o ściśle określonych funkcjach. Na szczęście w ostatnich latach w dobrym tonie jest upraszczanie zastawy – rozbudowane komplety sztućców pozostają specjalnością tylko najbardziej wykwintnych, dbających o tradycję restauracji. Warto jednak wiedzieć, że sposoby używania sztućców bardzo szybko się zmieniają i każda epoka wymyśla nowe reguły, których wypada przestrzegać.

nakrycie stołu w stylu marynistycznym

Z nożem i widelcem przez wieki – sztućce i ich historia

Słowo „sztućce” pochodzi od włoskiego „stuccio” – wyrażenia oznaczającego zestaw narzędzi do przygotowywania i podawania posiłków. W Polsce określenie to bardzo długo stosowano jako nazwę kompletu noży myśliwskich. Historia sztućców w ich współczesnym znaczeniu jest bardzo krótka, sięga zaledwie XVIII wieku.

  • Noże to jedne z najstarszych narzędzi, które towarzyszyły myśliwym od czasów paleolitycznych. Sposób, w jaki posługiwano się nim podczas posiłków, współczesnego znawcę dobrych manier wprawiłby w oburzenie. Nasi przodkowie zwykli bowiem nabijać kawałki mięsa na czubek noża i następnie je po kawałku odgryzać. W 1669 roku król Francji Ludwik XIV zdecydował jednak, że zaostrzone noże używane przy stole mogą być zbyt niebezpieczne. Wydany przez niego zakaz zaowocował wynalezieniem noży stołowych i zmianą obyczajów.
  • Łyżka to wynalazek rzymski pochodzący z I wieku n.e. Zdobione drewniane łyżki były używane w średniowieczu, natomiast w okresie renesansu zaczęto produkować łyżki metalowe. Ich trzonki dekorowano w Polsce różnego rodzaju sentencjami i przysłowiami. Warto pamiętać, że sztućce nie od razu stały się wyposażeniem kuchni – zestaw składający się z noża i łyżki bardzo długo noszono przy sobie i używano go w gospodach lub podczas przyjęć.
  • Widelec przybył do Włoch w XI wieku, prawdopodobnie z Bizancjum. Bardzo długo uznawany był jednak za narzędzie… niemoralne. Przez pewien czas był nawet zakazany przez Kościół! Okazał się jednak na tyle praktyczny, że z czasem zyskał aprobatę w całej Europie. Do Polski sprowadziła go prawdopodobnie królowa Bona w I połowie XVI wieku.

Sztućce największą popularność zyskały w wieku XVIII, kiedy to stały się niezbędnym elementem wyposażenia zamożnego domu. Od połowy tego stulecia zaczęto również produkować komplety sztućców – w 1760 roku została założona w Warszawie firma Gerlach, która do dziś pozostaje jednym z najbardziej znanych producentów zastawy stołowej w Polsce.

W XIX wieku Europa oszalała na punkcie sztućców – komplety zostały rozbudowane do granic absurdów, składały się z dziesiątek różnych rodzajów łyżek, łyżeczek, noży, nożyków, widelców i widelczyków. Nieznajomość tego bogatego asortymentu świadczyła o złych manierach i groziła ośmieszeniem – wystarczy przypomnieć sobie scenę z filmu „Titanic”, w której Jack bierze udział w eleganckiej kolacji wśród pasażerów pierwszej klasy. Na szczęście sztućcowe szaleństwo dobiegło końca w XX wieku i dziś bardziej swobodnie podchodzi się do łyżek i widelców – sztućce muszą być przede wszystkim wygodne.

Sztućce a dobre maniery

Chociaż nikt nie używa już różnych rodzajów łyżeczek do herbaty, lodów lub jajek, pewne zasady posługiwania się sztućcami nadal obowiązują.

  1. Sztućce, które już zostały użyte, nie powinny być odkładane z powrotem na stół. W eleganckich restauracjach sygnałem dla kelnera, że skończyliśmy posiłek, jest odłożenie noża i widelca na talerz pod kątem 45˚ w stosunku do krawędzi stołu. Przerywając posiłek na chwilę, sztućce należy natomiast położyć po dwóch stronach talerza.
  2. Co robić, jeśli nie wiadomo, jakich sztućców użyć do jedzenia nieznanej potrawy? Po pierwsze, dobrze jest przyjrzeć się, jak postępują współbiesiadnicy. Po drugie, pomocne może okazać się to, że sztućce są ułożone w kolejności użycia – najbardziej od zewnątrz znajdują się więc sztućce do przystawek, a najbliżej talerza – sztućce do deserów.
  3. Do spożywania niektórych potraw, na przykład do ryb, wykorzystuje się niekiedy specjalne sztućce. Jeśli znajdują się one przy nakryciu, koniecznie trzeba z nich skorzystać. Obecnie często nie podaje się jednak specjalnego noża do ryby – wtedy można zjeść ją zwykłym nożem i widelcem (jest to lepiej widziane niż użycie dwóch widelców).
  4. Przed kolacją w eleganckiej restauracji warto sprawdzić, co znajduje się w karcie, i zawczasu upewnić się, jakie sztućce będą najlepsze do spożycia wybranego dania. Pomoże to uniknąć faux pas!

Egzotyczne potrawy i egzotyczne sztućceSztućce

Chociaż liczba używanych na co dzień rodzimych sztućców przez ostatnie stulecie zdecydowanie zmalała, problemy mogą się niekiedy pojawić przy spożywaniu egzotycznych potraw. Wiedza o tym, jakich sztućców należy używać podczas jedzenia aromatycznych azjatyckich dań, to bardzo istotny element współczesnego savoir-vivre’u.

Sushi – sztućcami używanymi do jedzenia tego japońskiego przysmaku są pałeczki. Jedzenie nimi jest jednak umiejętnością, którą trzeba wyćwiczyć. Co zrobić, żeby uniknąć rozsypania jedzenia, jeśli źle posługujemy się pałeczkami? W żadnym razie nie sięgać po europejskie sztućce! W Japonii zupełnie normalne jest jedzenie sushi rękami.

Curry i inne dania kuchni indyjskiej tradycyjnie spożywa się rękami. Zwykle używanie sztućców do sosów lub ryżu nie jest źle widziane. Trzeba jednak pamiętać, że placki, tak zwane naan lub roti, są używane zamiast sztućców – należy więc jeść je rękami.

W kuchni tajskiej nie używa się noża. Częstym błędem Europejczyków jest jedzenie tajskich dań wyłącznie pałeczkami – w Tajlandii częściej używa się łyżki (trzymanej w prawej ręce) i widelca (trzymanego w lewej ręce).

W Chinach używa się innych niż w Europie łyżek do zupy – są one nieco większe i mają płaskie dno. Chińską łyżkę należy trzymać w lewej ręce, za sam czubek trzonka. Nie należy wkładać całej łyżki do ust – napełnia się ją wywarem, który następni delikatnie się spija. Dodatki do zupy, takie jak mięsa i warzywa, zjada się natomiast za pomocą trzymanych w prawej ręce pałeczek.

Spaghetti nie jest może daniem azjatyckim, często jednak, jedząc je, nieprawidłowo używa się sztućców. Włosi nigdy nie pomagają sobie łyżką przy jedzeniu tego rodzaju makaronu – nitki nawijają na widelec oparty o talerz.

Podczas posiłku w eleganckiej restauracji lub w trakcie oficjalnej kolacji wiele zależy od prawidłowego użycia sztućców. Wybierając sztućce do domu, warto jednak pamiętać o tym, że jedzenie ma być przede wszystkim przyjemnością.

Sztućce dla najmłodszych

Podczas posiłku warto także pamiętać o najmłodszych. Pierwsze próby samodzielnego jedzenia należy podjąć, kiedy maluch sam siedzi. Najczęściej w 9. miesiącu życia u dzieci wykształca się tak zwany chwyt pęsetkowaty. Kładąc przed dzieckiem chrupki czy kawałki owoców powoli zacznie się go uczyć chwytania i samodzielnego jedzenia. Samodzielne używanie sztućców przyjdzie z czasem. Należy zacząć od łyżki dla dzieci. Sztućce dla najmłodszych powinny być wykonane z materiałów bezpiecznych dla dzieci, które posiadają wszystkie potrzebne certyfikaty i atesty. Na początek najlepsze będą plastikowe sztućce dla dzieci. Ciężko jest jednak określić wiek dziecka, w którym zacznie się samodzielnie posługiwać sztućcami. Zależy to od wielu czynników, a przede wszystkim od szybkości rozwoju, która u każdego malucha jest inna.

Jak nauczyć dzieci samodzielnego jedzenia? Najlepiej, jak najprościej! Wystarczy kupić miskę ze spodem, który można przylepić do stołu, by się nie ślizgała, założyć dziecku śliniaczek, a na stół kolorową ceratę. Do rączki włożyć dziecku sztućce i czekać na efekty. Na początku może zaistnieć potrzeba podkarmiania dziecka, a wszystko dookoła może być ubrudzone, ale dzięki temu będzie to nie tylko nauka, ale również świetna zabawa dla malucha.

Sztućce dla dzieci – wygodne i bezpieczne

Sztućce dla dzieci są mniejsze i lżejsze. Dzięki temu posługiwanie się nimi nie sprawia większych problemów. Łatwiej jest chwycić mniejszą łyżeczkę czy widelec niż trzymać nawet kilka razy cięższe akcesoria dla dorosłych. Jest to także bezpieczniejsze, ponieważ niewielkimi sztućcami dziecko nie wyrządzi sobie żadnej krzywdy.

Wiek ma znaczenie

Tylko z pozoru wybór sztućców jest prosty. W związku z tym, że mają one służyć dzieciom, zachęcając jednocześnie do spożywania posiłków, należy zwrócić uwagę na wiele czynników.
Najważniejszą kwestią jest wiek dziecka. Im pociecha młodsza, tym mniejsze i lżejsze muszą być sztućce. Na początek wystarczy sama łyżeczka – dopasowana do malutkiej rączki dziecka. Ergonomia i bezpieczeństwo – to cechy, którymi należy się kierować. Dziecko starsze z powodzeniem może korzystać już z widelca. Również w tym przypadku ważne jest, by zapewnić wygodę trzymania. Im szersza będzie rączka, tym łatwiej pociecha nauczy się prawidłowego trzymania sztućców i operowania nimi.

Wiek jest czynnikiem, który determinuje nie tylko wagę sztućców, ale również materiał wykonania. Maluchom rekomendowane są łyżeczki i widelce plastikowe. Dzieciom starszym (4-5-latkom) można zafundować sztućce metalowe.
Także od wieku zależy wygląd sztućców. Im młodsza pociecha, tym bardziej kolorowe muszą być akcesoria. A wszystko po to, by spożywanie posiłków kojarzyło się przyjemnie i było traktowane jako zabawa. Warto pamiętać, że sztućce dla dorosłych są po prostu w oczach dziecka nieatrakcyjne.

Sztućce — pomysł na prezent

Szutćce to praktyczne akcesoria, które warto podarować najbliższym na różne okazje. Komplet nowoczesnych sztućców z kolorowymi końcówkami to doskonały pomysł na prezent z okazji przeprowadzki do nowego mieszkania.  Oryginalny design idealnie sprawdzi się we współczesnych wnętrzach. Z kolorowego kompletu zawsze można też skorzystać podczas przyjęcia w ogrodzie. Do zestawu warto dobrać pasujące filiżanki i talerzyki z barwionej ceramiki. Jako prezent urodzinowy idealnie sprawdzą się sztućce o nietypowych kształtach lub w formie zabawnych gadżetów. Widelce ze świecącymi końcówkami? Łyżki z zabawnymi napisami? Wśród różnych modeli każdy znajdzie coś odpowiedniego dla lubiących się wyróżniać przyjaciół.  Z  kolei z okazji rocznicy ślubu warto podarować najbliższym sztućce o bardziej eleganckim designie. Miłą niespodzianką będą ręcznie zdobione srebrne sztućce z grawerem upamiętniającym ważną datę. Takie efektowne akcesoria sprawią, że każdy posiłek zamieni się w wykwintną ucztę.

Dziecięce sztućce – idealne na prezent

Sztućce dla dzieci mogą stanowić świetną propozycję, jeśli chodzi o prezenty. Komplet sztućców, choć jest podarunkiem praktycznym, z pewnością przypadnie do gustu małym solenizantom i jubilatom. Będzie stanowić krok w stronę rozwoju – w stronę samodzielnego spożywania posiłku.

Niech dziecięcy zestaw będzie uzupełnieniem kolorowego zestawu naczyń, co jako całość z pewnością spotęguje radość z jedzenia. Porcelana i sztućce dedykowane najmłodszym najczęściej ozdobione są animowanymi postaciami i wyróżniają się nasyconymi kolorami. Dzięki temu wzmagają apetyt u największych nawet niejadków. Sprawiają, że przyjemność spożywania posiłków odkrywana jest na nowo.

Sztućce dla dzieci wprowadzą czynność jedzenia w zupełnie nowy wymiar. Kolorowe i ergonomiczne sprawią, że maluchy z niecierpliwością będą odliczać czas do kolejnego posiłku.

Jak czyścić sztućce

Aby sztućce zawsze prezentowały się nienanagannie, przynajmniej raz do roku warto poddać je gruntownemu czyszczeniu. Dotyczy to zwłaszcza sztućców srebrnych. Oto kilka zasad, których należy przestrzegać:

  • Srebrne sztućce najlepiej umieścić na kilkanaście minut w roztworze wody i octu oraz sody oczyszczonej. Na jeden litr wody powinna przypadać jedna łyżka stołowa octu i jedna łyżka stołowa sody oczyszczonej. Miksturę można dodatkowo zagotować i włożyć do niej sztućce, kiedy już nieco przestygnie.
  • Do usunięcia poczerniałych miejsc idealnie nadaje się mieszanka na bazie soku z cytryny i popiołu z kominka. Oba składnik należy mieszać do uzyskania gęstej pasty. Natarte nią sztućce wystarczy wypolerować szmatką.
  • Sztućce stalowe nie powinny być czyszczone za pomocą silnych proszków i detergentów. Większość zanieczyszczeń można usunąć myjąc je w wodzie z dodatkiem płynu do naczyń. Dobrym pomysłem jest także natarcie ich oliwką dla dzieci lub zanurzenie w wodzie pozostałej po gotowaniu makaronu lub ziemniaków.

sztućce

Nadchodzące promocje